Interessant

Inzicht in de betekenis van Pandora's Box

Inzicht in de betekenis van Pandora's Box

Een "Pandora's doos" is een metafoor in onze moderne talen, en de spreekwoordelijke zin verwijst naar een bron van eindeloze complicaties of problemen die voortvloeien uit een enkele, eenvoudige misrekening. Pandora's verhaal komt uit de oude Griekse mythologie, met name een reeks epische gedichten van Hesiod, genaamd de Theogony en Werkt en dagen. Deze gedichten, geschreven in de 7e eeuw voor Christus, vertellen hoe de goden Pandora kwamen maken en hoe het geschenk dat Zeus haar gaf uiteindelijk de Gouden Eeuw van de mensheid beëindigt.

Het verhaal van Pandora's Box

Volgens Hesiodus was Pandora een vloek op de mensheid als vergelding nadat de Titan Prometheus vuur had gestolen en aan mensen had gegeven. Zeus liet Hermes de eerste menselijke vrouw Pandora uit de aarde slaan. Hermes maakte haar lief als een godin, met de gave van spraak om leugens te vertellen, en de geest en de aard van een verraderlijke hond. Athena kleedde haar in zilveren kleding en leerde haar weven; Hephaestus kroonde haar met een prachtige gouden diadeem van dieren en zeedieren; Aphrodite goot gratie op haar hoofd en verlangen en wil haar ledematen verzwakken.

Pandora zou de eerste zijn van een vrouwenras, de eerste bruid en een grote ellende die met sterfelijke mannen als metgezellen alleen zou leven in tijden van overvloed, en hen zou verlaten wanneer de tijden moeilijk werden. Haar naam betekent zowel 'zij die alle geschenken geeft' als 'zij die alle geschenken heeft gekregen'. Laat nooit gezegd worden dat Grieken enig nut hadden voor vrouwen in het algemeen.

Alle ziekten van de wereld

Toen stuurde Zeus dit prachtige verraad als een geschenk naar Prometheus 'broer Epimetheus, die Prometheus' advies negeerde om nooit geschenken van Zeus te accepteren. In het huis van Epimetheus was er een pot - in sommige versies was het ook een geschenk van Zeus - en vanwege de nieuwsgierigheid van haar onverzadigbare hebzuchtige vrouw tilde Pandora het deksel erop.

Uit de pot vloog alle problemen bekend bij de mensheid. Strijd, ziekte, zwoegen en talloze andere kwalen ontsnapten uit de pot om mannen en vrouwen voor altijd meer te kwellen. Pandora slaagde erin om één geest in de pot te houden terwijl ze het deksel sloot, een timide sprite genaamd Elpis, meestal vertaald als 'hoop'.

Doos, kist of pot?

Maar onze moderne zin zegt: "Pandora's box": hoe is dat gebeurd? Hesiodus zei dat het kwaad van de wereld in een "pithos" werd gehouden, en dat werd uniform gebruikt door alle Griekse schrijvers bij het vertellen van de mythe tot de 16e eeuw na Christus. Pithoi zijn enorme opslagpotten die meestal gedeeltelijk in de grond worden begraven. De eerste verwijzing naar iets anders dan een pithos komt van de 16e-eeuwse schrijver Lilius Giraldus van Ferrara, die in 1580 het woord pyxis (of kist) gebruikte om te verwijzen naar de houder van het kwaad geopend door Pandora. Hoewel de vertaling niet exact was, is het een zinvolle fout, omdat een pyxis een 'wit graf' is, een mooie fraude. Uiteindelijk werd de kist vereenvoudigd als "doos".

Harrison (1900) betoogde dat deze verkeerde vertaling expliciet de Pandora-mythe verwijderde van haar associatie met Allerzielen, of liever de Atheense versie, het festival van Anthesteria. Het tweedaagse drinkfestival omvat het openen van wijnvaten op de eerste dag (de Pithoigia), waarbij de zielen van de doden worden vrijgelaten; op de tweede dag, zalven mannen hun deuren met pek en kauwden sleedoorn om de pas bevrijde zielen van de overledenen weg te houden. Daarna werden de vaten weer verzegeld.

Het argument van Harrison wordt versterkt door het feit dat Pandora een cultusnaam is van de grote godin Gaia. Pandora is niet zomaar een opzettelijk wezen, ze is de personificatie van de aarde zelf; zowel Kore als Persephone, gemaakt van de aarde en oprijzend uit de onderwereld. De pithos verbindt haar met de aarde, de doos of kist minimaliseert haar belang.

De betekenis van de mythe

Hurwit (1995) zegt dat de mythe verklaart waarom mensen moeten werken om te overleven, dat Pandora de prachtige figuur van angst vertegenwoordigt, iets waarvoor mannen geen apparaat of remedie kunnen vinden. De typische vrouw is gemaakt om mannen te bedriegen met haar schoonheid en oncontroleerbare seksualiteit, om valsheid en verraad en ongehoorzaamheid in hun leven te introduceren. Haar taak was om alle kwaden op de wereld los te laten en tegelijkertijd hoop te vangen, niet beschikbaar voor sterfelijke mannen. Pandora is een trick-geschenk, een straf voor het goede van Promethean-vuur, ze is in feite de vuurprijs van Zeus.

Brown wijst erop dat Hesiodus verhaal van Pandora het icoon is van archaïsche Griekse ideeën over seksualiteit en economie. Hesiod heeft Pandora niet uitgevonden, maar hij heeft het verhaal aangepast om aan te tonen dat Zeus het opperwezen was dat de wereld vormde en de ellende van het menselijk lot veroorzaakte, en hoe dat de menselijke afkomst veroorzaakte door de oorspronkelijke gelukzaligheid van een zorgeloos bestaan.

Pandora en Eva

Op dit punt herken je misschien het verhaal van de Bijbelse Eva in Pandora. Ook zij was de eerste vrouw, en ook zij was verantwoordelijk voor het vernietigen van een onschuldig, volledig mannelijk paradijs en het ontketenen van lijden ooit daarna. Zijn de twee aan elkaar gerelateerd?

Verschillende geleerden, waaronder Brown en Kirk beweren dat de Theogony was gebaseerd op Mesopotamische verhalen, hoewel een vrouw de schuld geven voor alle kwaad van de wereld is zeker meer Grieks dan Mesopotamische. Zowel Pandora als Eva delen misschien een vergelijkbare bron.

Bronnen

Bewerkt en bijgewerkt door K. Kris Hirst

  • Brown AS. 1997. Aphrodite and the Pandora Complex. Het klassieke kwartaal 47(1):26-47.
  • Harrison JE. 1900. Pandora's doos. The Journal of Hellenic Studies 20:99-114.
  • Hurwit JM. 1995. Beautiful Evil: Pandora and the Athena Parthenos. American Journal of Archaeology 99 (2): 171-186.
  • Kirk GS. 1972. Griekse mythologie: enkele nieuwe perspectieven. The Journal of Hellenic Studies 92: 74-85.
  • Wolkow BM. 2007. The Mind of a Bitch: Pandora's Motive and Intent in the Erga. Hermes 135(3):247-262.